Rini Wagtmans
© Rini Wagtmans 2013
Honorair Consul    geschiedenis van Kazakhstan
Geschiedenis Kazakhstan
Kazakhstan

Vroeger bestond Kazakhstan uit een verzameling nomadische rijkjes. Door handel langs de Zijderoute naar China ontstond er rijkdom en beschaving in het zuiden van het land. Het noorden bleef echter hoofdzakelijk nomadisch. Dit veranderde door de Russische bemoeienis in de achttiende eeuw.

 

De geschiedenis van Kazakhstan begint in de zesde eeuw voor Christus als de macht van het Perzische Achaemenid Rijk zich uitstrekt tot voorbij de huidige grens tussen Turkmenistan en Uzbekistan. In 330 vC versloeg Alexander de Grote de Perzen wat een frequenter contact tussen Europa en dit deel van Azië teweeg bracht. De Zijderoutes door dit gebied tussen de twee grote beschavingen van de wereld op dat moment werden de belangrijkste routes voor de handel in deze gewilde stof. In de eeuwen daarna vestigden Turkse en Mongoolse stammen zich in dit gebied.

 

De Islam werd door Arabieren in de 8e eeuw geïntroduceerd. De Mongoolse stammen onder leiding van Djengis Khan veroverden het gebied tussen 1219 en 1224 waardoor het land deel werd van zijn grote Rijk. De Kazachen worden gezien als afstammeling van Mongoolse, Turkse en andere volken die hier leefden nadat het Rijk van Djengis Khan na zijn dood in kleinere stukken was verdeeld. Timur was de volgende heerser die bezit nam van delen van het land. Hoewel het centrum van zijn Rijk in steden als Samarkand en Buchara was gelegen reikte zijn macht tot ver in het gebied dat we nu als Kazakstan kennen en één van zijn beroemdste gebouwen het Mausoleum van Hodja Ahmed Yasavi kan nog steeds in de stad Turkestan worden bezocht.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Oezbeken (genoemd naar hun leider Özbeg in de 14e eeuw) regeerden in het noordelijke deel van Kazakhstan en trokken na de dood van Timur naar zijn voormalige Rijk in het zuiden. In 1468 werden de Oezbeken na een interne twist in twee groepen gesplitst. De zuidelijke groep specialiseerde zich in landbouw en streek neer in het land dat we nu als Oezbekistan kennen en de noordelijke groep bleef nomadisch en vormde zo het huidige Kazachse volk. Tegenwoordig lijken de talen Oezbeeks en Kazachs nog steeds sterk op elkaar en de gezichten van de mensen verschillen slechts licht in de grootte van de ogen.

 

Hoewel de Kazachen in staat bleken het laatste grote nomadische rijk te stichten dat liep van Samarkand in het zuiden tot grote delen van Siberië in het noorden nam hun macht langzaam af en kwam het land onder Russische controle. Dit laatste gebeurde doordat -  tussen 1731 en 1742 - de drie lokale khans trouw zwoeren aan de Russische Tsaar om bescherming te zoeken tegen het agressieve Mongoolse Oyrats volk. De Khanaten werden uiteindelijk in 1848 definitief opgeheven toen de Russen de totale politieke macht naar zich toetrokken. Het fort dat in 1854 door de Russen werd gebouwd in het zuidoosten was het begin van het huidige economische centrum Almaty. In de erop volgende periode werd Kazachstan door het Tsaristische regime onderdrukt en grote groepen Russische en Oekraïnse kolonisten werden naar het land gebracht. Een tragisch hoogtepunt van deze onderdrukking werd bereikt in 1916 toen Kazachen protesteerden tegen hun mobilisatie voor arbeidhulp voor de Eerste Wereldoorlog. Zo’n 150.000 mensen vonden de dood en 200.000 mensen vluchtten naar als gevolg van de Russische acties om het protest te stoppen.

 

De communistische revolutie bracht geen vrijheid voor de mensen in Centraal Azië. In de jaren na de revolutie werden de grenzen van de Centraal Aziatische Sovjet Republieken gedefinieerd, voornamelijk aan de hand van de verschillende talen. In 1920 werden de grenzen officieel vastgelegd en tot 1925 werd de naam Kirgizische Autonome Provincie gebruikt. In de jaren die volgden werden, in een poging van Moskou om het communistische idee over het land te verspreiden, grote groepen Kazachen gedwongen hun nomadische bestaan op te geven en te beginnen met collectieve landbouw. Naar schatting zijn tijdens die campagne zo'n 1 miljoen mensen de hongerdood gestorven.

 

De Tweede Wereldoorlog zorgde voor een andere ramp voor de provincie Kazakhstan die inmiddels in 1936 de status van volwaardige USSR Republiek had gekregen. In zijn angst voor aanvallen van binnenuit van in de Sovjet Unie woonachtige etnische groepen van vijandige naties, verplaatste Stalin honderdduizenden Koreanen, Wolga Duitsers en anderen naar de afgelegen gebieden van Centraal Azië. Tijdens deze transporten kwam 30% van de mensen om het leven.

 

Wederom werd de regio overspoeld door nieuwe etnische groeperingen. Na de onafhankelijkheid van Kazachstan in 1991 zijn de meeste van deze mensen, met name Duitsers en Joden teruggekeerd naar hun vaderland. De Koreanen vormen hierop een uitzondering. De regering van Zuid Korea steunde actief haar landgenoten om in Centraal Azië te blijven en hielp hun economische toestand te verbeteren. Een voorbeeld hiervan is de Daewoo automobielfabriek die in Oezbekistan vlak na het uiteenvallen van de Sovjet Unie werd gebouwd.